Μάθημα : Τεχνολογία και Κοινωνία

1. Εισαγωγή: Τι είναι και τι χρειάζονται οι Ορισμοί;

Τι είναι ο ορισμός; Ορισμός είναι η αναγνώριση ή η κοινή αποδοχή ή και η δημιουργία των ορίων μιας οντότητας, κάποιου όντος που υπάρχει και γίνεται αισθητό με τις αισθήσεις του σώματός μας ή με το νου μας. Ο ορισμός των ορίων ενός οικοπέδου, για παράδειγμα, είναι μια νομική πράξη αποδοχής από τους γειτόνους και τον κάθε ενδιαφερόμενο, της ιδιοκτησίας αυτού του οικοπέδου από κάποιον άνθρωπο. Αυτά τα όρια έχουν εκτατικό χαρακτήρα και ο ορισμός των ορίων αυτών λέγεται στην καθομιλούμενη γλώσσα χάραξη των ορίων επειδή συνήθως γίνεται μια τέτοια πράξη, χαράσσονται δηλαδή κάποιες γραμμές επί του εδάφους ή επί των εικόνων, των χαρτών του εδάφους.  Τα όρια βέβαια που ζητούν τον ορισμό τους, όταν το αντικείμενο που ορίζεται δεν αποτελεί εκτατική οντότητα έχουν εντελώς διαφορετικό χαρακτήρα, δεν είναι γραμμές ούτε επιφάνειες ούτε χρονικές στιγμές, ημερομηνίες κλπ. Αυτά τα όρια πήραν το όνομά τους μεταφορικά, θεωρώντας, σιωπηλά, πως υπάρχει στο νου και στη μνήμη του νου ένα πεδίο όπου οι έννοιες εκτείνονται και τοποθετούνται με μια τάξη τέτοια που να έχουν αρμούς μεταξύ τους, νοερούς αρμούς τέτοιους που να κάνουν εύκολη την εύρεσή τους, την εύρεση της διεύθυνσης στην οποία κατοικοεδρεύουν αυτές οι έννοιες.

Έχουμε δήλα δη μια εικόνα για τις έννοιες του νου μας που μοιάζει με την εικόνα του χάρτη των χωραφιών και των οικοπέδων, οι έννοιες φυτρώνουν σε χωράφια που έχουν έκταση και μάλιστα αλληλοδιεισδύουν η μια στην άλλη, υπερκαλύπτονται, έχουν αποστάσεις, αντιθέσεις, ακόμη και … αντιφάσεις! Ζωντανά πράγματα οι έννοιες! Να μια αντίφαση!! Και ζωντανά και πράγματα! Τεχνητή ζωή … μέσα μας! Ζούνε οι έννοιες που φτιάχνουμε μέσα μας.  Τρέφονται και γίνονται τροφή για άλλες εννοιοβόρες έννοιες. Όπως τα σαρκοφάγα κτήνη ή αποτελούν εξαρτήματα φτιαγμένα από ατσάλι, βελούδο, βαμβάκι, γυαλί, πλαστικά υλικά και διάφορα περίεργα κράματα; Κι αν αντί για σάρκες άλλων εννοιών οι έννοιες τρώνε κάτι σαν φυτά; Αυτές ας πούμε οι έννοιες που τρώνε αισθήματα και ζουν με αυτά μήπως μοιάζουν με φυτοφάγα ζώα στην κοινωνία των εννοιών; Μήπως οι έννοιες κάνουν κι έρωτα μεταξύ τους και γεννούν και παιδιά; Κι αν κάνουν έρωτα οι έννοιες μέσα μας, τις νοιώθουμε? Νιώθουμε πώς οι έννοιες τρέφονται, γλεντούν συναναστρέφονται και χτίζουν νοήματα, δρόμους για το νου που κινείται μέσα στον κόσμο τους και τις χτίζει και τις φτιάχνει και τις τακτοποιεί; Τι είναι ο νους για τις έννοιες; Τι είναι τα νοήματα του νου; Τι διαφέρει ένα νόημα από μια γκριμάτσα, από μια λέξη, από μια πρόταση;

Είδαμε στην προηγούμενη παράγραφο μια εικόνα σκέψης, αυθόρμητης, καλόπιστης, αθώας, χωρίς καμιά προσπάθεια ‘επιστημονικής’ τεκμηρίωσης και ‘λογικής’ συνέπειας, χωρίς καμιά προσπάθεια ‘λογικής συνοχής’. Με το δίκιο σου, φίλε αναγνώστη, αν κατάφερες να φτάσεις μέχρις εδώ (δεύτερη σελίδα είναι αυτή! J ) θα αναρωτηθείς: Τι είναι όλα αυτά και τι θέση έχουν σε ένα κείμενο που έχει τίτλο: Ορισμοί και αρχές της κοινωνίας των Ερωιόντων;

  Η έννοια του λόγου, για παράδειγμα, με την έννοια της λογικής έχουν μια σχέση, έναν αρμό, ένα σύνορο. Η απόσταση της σχέσης μέχρι τον αρμό και μέχρι το σύνορο είναι τεράστια. Η λέξη λόγος και η λέξη λογικός –ή, -ό, είναι ομόριζες και σχετίζονται μεταξύ τους λόγω της συνοχής των εννοιών που σημαίνουν, μιας αρμονικής συνοχής που δομεί την νοητική ικανότητα και δομείται ταυτόχρονα από αυτήν. Η γένεση λέξεων από λέξεις είναι πράξη γονιμότητας του λόγου επί της  κοινωνίας μας. Η αναγνώριση των τέκνων του λόγου που γεννά η κοινωνία μας είναι πράξη ένταξής μας στην κοινωνία μας, σε αυτή τη μέθεξη του συνόλου των κοινών στα οποία, ενώ είναι δυνάμει κοινά, συνειδητά, άθελα ή και λόγω άγνοιας ή και αδιαφορίας δεν συμμετέχουμε. Το άγχος για τη συμμετοχή στα κοινά, η πείνα του αποκλεισμού από τα κοινά και η αδυναμία συμμετοχής στα κοινά δεν αρμόζουν σε όσους θέλουν να μεθύσουν με τα κοινά. Η επαφή με τους συνανθρώπους μας, τους ζωντανούς, τους νεκρούς και τους αγέννητους, ξεκινά με δυο καλές κουβέντες (conventum – conventi) που συμβαίνουν σε συνευρέσεις φιλικές, επαγγελματικές, ερωτικές και ψυχαγωγικές. Δύσκολα ξεχωρίζει, ένας υγιής νους, όλους αυτούς τους ‘τύπους’ συναγωγών όπου συνάγονται ψυχές, νόες και σώματα και εξάγονται χαρές, λύπες και προϊόντα και συμπεράσματα. Ο νους δεν έχει σύνορα, γι’ αυτό η λειτουργία του είναι μυστικά ιερή και μακάριος όποιος περήφανα και συνειδητά θέτει  το νου του σε ελεύθερη  θέα. Η έκθεση του νου σε ελεύθερη θέα γίνεται με τις πράξεις του λόγου, τις λέξεις, ως δομικά στοιχεία. Ο νους χτίζει με λέξεις οι οποίες ως δομικά στοιχεία επιδέχονται:

 Κατάλογος χτίσιμο η μια πλάι στην άλλη όπως κάνομε πρόσθεση μεγεθών που δίδει, ως πράξη, ομοειδές μέγεθος. Αυτή η συνάθροιση δεν αλλάζει το χαρακτήρα των λέξεων.  Έτσι συντάσσονται κατάλογοι ομοειδών οντοτήτων. Κάθε κατάλογος ομοειδών αλλά όχι ταυτόσημων οντοτήτων (κατάλογος μαθητών μιας τάξης, στρατιωτών ενός λόχου, θεατών μιας παράστασης κλπ) δημιουργεί την οντότητα του μέσου, του κοινού μαθητή, θεατή, στρατιώτη κλπ. Όλες οι οντότητες που ονομάζονται έχουν τις ιδιότητες του συνόλου, του καταλόγου ή της συλλογής. Παράδειγμα: μαργαρίτες, τριαντάφυλλα, τουλίπες, παπαρούνες, μανουσάκια … 

Σύνθεση, μιας με πολλές λέξεις ή πολλών με πολλές.  Η σύνθεση μπορεί να γίνει τόσο με ομοειδείς όσο και με ετεροειδείς λέξεις. Τα είδη των λέξεων ταυτίζονται με τα λεγόμενα μέρη του λόγου. Η σύνθεση μπορεί να παράγει άλλες λέξεις ή μορφώματα που τα λέμε φράσεις ή προτάσεις. Μια φράση  

έκθεση της κάθε μιας στην επιρροή και την επήρεια  των άλλων λέξεων.

Οπωσδήποτε η αξία του χτισίματος εξαρτάται από το γινόμενο της σύνδεσης (πολλαπλασιαστικού γινομένου) επί την έκθεση στην επιρροή και την επήρεια των άλλων λέξεων.

Είναι, δήλα δη η σημασία της κάθε λέξης μια ανάσυρση μιας χαραγμένης στη μνήμη έννοιας η οποία παίρνει αξία με την σημασία των λέξεων που χτίζονται δίπλα της μέσα στη μνήμη με τη λειτουργία του νου. Αν η μνήμη μπορεί να θεωρηθεί ως μια ζωντανή αποθήκη ζωντανών όντων, των εννοιών, η νους είναι αυτός που θέτει σε λειτουργία αυτή την αποθήκη, τη μνήμη,  ανακατατάσσοντας τις υπάρχουσες σε αυτήν έννοιες και φυλάσσοντας καινούριες. Νέες έννοιες μπορούν να προκύψουν με τρείς τρόπους:

1. Με διέγερση του σώματος μέσω των αισθητηρίων του οργάνων
2. Με σύνθεση από το νου των διεγέρσεων του σώματος με τις υπάρχουσες έννοιες.
3. Με την σύνθεση υπαρχουσών εννοιών χωρίς την διέγερση του σώματος. Η λειτουργία αυτή παράγει τις λεγόμενες φανταστικές έννοιες και λέγεται και φαντασία[1].

Η λειτουργία του νου έχει κίνητρα. Τα κίνητρα αυτά είναι δυνάμεις στις οποίες συμμετέχουν και νοητικές λειτουργίες αλλά και σωματικές μη νοητικές λειτουργίες. Η αιτία της κίνηση του νου έχει τρείς υποστάσεις:

1. Την έλλειψη προοπτικής για την κάλυψη βιοτικών αναγκών όπως η τροφή και η αναπαραγωγή.
2. Την έλλειψη δυνατότητας κοινωνίας, ως προμήνυμα της προηγούμενης έλλειψης
3. Την έλλειψη συνοχής του νου ως προμήνυμα των δύο προηγούμενων ελλείψεων κοινωνίας και κάλυψης βιοτικών αναγκών.

Μπορούμε να πούμε πως οι τρείς αυτές υποστάσεις ιεραρχούνται και συσχετίζονται καθ΄ όσον η τρίτη αποτελεί το γινόμενο των δυο πρώτων. Με άλλα λόγια, η συνοχή του νου επιτυγχάνεται με την δυνατότητα της κοινωνίας επί την κάλυψη των βιοτικών αναγκών. Το γινόμενο αυτό καθιστά ανεξάρτητες ποιοτικά τις βιοτικές ανάγκες από τις δυνατότητες κοινωνίας. Η ανεξαρτησία αυτή καθιστά δυνατή την προσωρινή απώλεια μιας από τις δυο υποστάσεις της αιτίας της κίνησης του νου χωρίς την πλήρη απώλειά του. Αυτό βέβαια δεν μπορεί να διαρκέσει επί πολύ επειδή επέρχεται ο θάνατος του κάθε νοερού όντος του οποίου ο νους δεν έχει αιτία κίνησης. Μπορούμε την αιτία κίνησης του νου να την λέμε κίνητρο του νου ή Nόητρο και τους παράγοντες  του Nόητρου να τους λέμε Βίοτρο και Κοίνοτρο, είναι δήλα δη ο Νόητρος είναι γιόμενος του Βίοτρου επί τον Κοίνοτρο.

Ορίζομε τη σημασία των λέξεων. Λέξη είναι κάθε ακολουθία γραμμάτων ενός αλφαβήτου που δημιουργείται για κάθε γλώσσα σήμερα. Τα αλφάβητα έχουν δυο ή τρεις δεκάδες σύμβολα τα περισσότερα ενώ υπάρχουν και αλφάβητα που έχουν εκατοντάδες σύμβολα. Κάθε λέξη σημαίνει μια έννοια ή πολλές έννοιες. Η έννοια λειτουργεί μέσα στο σώμα μας ως μια σειρά βιολογικών και χημικών διεργασιών που αναδομούν το σώμα μας, όλο το σώμα μας αφού όλοι οι ιστοί του σώματός μας αλληλεπιδρούν και αλληλοκαθορίζονται όσο κι αν έχουν μια αυτοτέλεια και μια διακριτή λειτουργία. Αυτή η λειτουργία της έννοιας αφήνει το ίχνος της κι αυτό το ίχνος της μέσα στο σώμα μας διαμορφώνει την μνήμη του σώματός μας. Η μνήμη αυτή εκτείνεται σε όλο το σώμα μας. Βέβαια, κάθε εγγραφή απαιτεί μια έκταση στο σώμα μας στην οποία δομείται. Η δόμηση της μνήμης δεν είναι εγχάραξη πάνω σε πέτρα ή χάλυβα. Είναι κάτι που πάλλεται και ρέει. Γι αυτό και

Οι λέξεις μας λειτουργούν ανάλογα με το πόσο σημαίνουν το ίδιο γι’ αυτόν που τις εκπέμπει και γι αυτόν που τις δέχεται προφορικά ή γραπτά. Αν μια λέξη σημαίνει το ίδιο και για τους δυο τότε ο λόγος υπάρχει, αν όχι ο λόγος δεν υπάρχει. Έτσι, ο λόγος διαφέρει από την ομιλία. Λαλώ σημαίνει βγάζω ήχους. Οι λέξεις έχουν ήχο αλλά έχουν κάτι παραπάνω από τους άλλους ήχους. Οι λέξεις είναι σύμβολα εννοιών. Οι λέξεις σημαίνουν κάτι που διαμορφώνεται μέσα μας. Οι λέξεις σημαίνουν ό,τι λειτουργεί στο σώμα μέσα και συνήθως το ονομάζομε μνήμη. Η μνήμη μας λειτουργεί συνέχεια και αυτή τη λειτουργία της τη λέμε νόηση ενώ η μνήμη αποτελεί το σχήμα του νου όπως αυτό διαμορφώνεται κάθε στιγμή. Είναι ακόμη δύσκολο να φωτογραφήσουμε την εικόνα της μνήμης ούτε και να κατανοήσουμε την λειτουργία του νου σε επίπεδο βιοχημικών

Ορίζω κάτι όταν το δείχνω με τα όρια του, αυτά που φαίνονται και μέσω αυτών το αναγνωρίζω αυτό το κάτι, αυτό που υπάρχει, αυτό που είναι, αυτό που λέμε ον.

Ήδη δώσαμε (ορίσαμε) τον ορισμό του ορισμού, δείξαμε δηλαδή τι είναι ο ορισμός μέσω των ορίων του, μέσω δήλα δη:

όσων μας δείχνουν τι είναι ο ορισμός χωρίς να είναι ο ορισμός

όσων υποθέτουμε πως όλοι ξέρουν ή μπορούν να βρουν

όσων κάνουν τον ορισμό μια οντότητα επιθυμητή ή ανεπιθύμητη ανάλογα με το σκοπό για τον οποίο ορίζουμε τον ορισμό.

Έτσι ορίζουμε τον ορισμό  όπως ορίζουμε τον εαυτό μας, όχι μέσω όσων γράφει το δελτίο της ταυτότητάς μας αλλά μέσω όσων θα έλεγε κάποιος ζωντανός άνθρωπος που μας συστήνει σε κάποιον φίλο του ή εχθρό του ή κάποιον αδιάφορο. Παρατηρούμε εύκολα πως η ταυτότητά μας, αυτό το δελτίο με το οποίο ο οποιοσδήποτε στον κόσμο μας αναγνωρίζει ως μοναδικούς πολίτες εν ζωή με δικαιώματα και υποχρεώσεις.

Αν λοιπόν ορίσαμε τον ορισμό της έννοιας του ορισμού μέσω της λέξης που τον σημαίνει μπορούμε να ορίσουμε και την έννοια της έννοιας που σημαίνεται από μια λέξη. Μπορούμε να συμφωνήσουμε ότι:

Έννοια είναι ό,τι νιώθουμε όταν αισθανόμαστε ένα ερέθισμα.

Ήδη, οι λέξεις νιώθω, αισθάνομαι ερεθίζομαι<ερέθισμα απαιτούν ορισμό για να είμαστε σίγουροι ότι ο ορισμός της λέξης έννοια είναι καλά ορισμένος. Πότε είναι ένας ορισμός καλά ορισμένος?

Ένας ορισμός είναι λειτουργικός και χρήσιμος όταν τα όρια της έννοιας που σημαίνεται με μια λέξη γίνονται, με τον ορισμό, κοινά σε όσους απευθύνεται ο ορισμός αυτός. Αυτό είναι δυνατόν όταν τα όρια επιλέγονται με ήδη κοινές έννοιες οι οποίες περιγράφουν την οριζόμενη έννοια. Έτσι, ένας προφανής και γενικός και αυτονόητος κανονισμός του ορισμού λέει πως ένας ορισμός δεν ορίζει μια έννοια με τον εαυτό της. Δεν λέμε, για παράδειγμα: ποτήρι είναι αυτό με το οποίο πίνομε ποτό, Η πόση και το ποτήρι και ο ποτισμός και το ποτό ορίζονται μέσω των λέξεων που σημαίνουν πεντακάθαρα ό,τι σημαίνουν για όλους οπότε και κάθε ορισμός είναι περιττός. και δοσμένα με τρόπο εύληπτο και ελκυστικό για να κατανοείται η οριζόμενη έννοια μέσω όσων την ορίζουν, μέσω των ορίων της. Αυτό θέλει μια ανάλυση και πριν την ανάλυση ορισμένους ορισμούς J

[1] Στην πλαγιά του βουνού φαντασία του νου δε σε γράφει  χωριό, δε σε γράφει΄

Βελουδένια στολή, πρασινάδα χαλί η ελιά το σπαρμένο χωράφι.

Της ζωής σου γερό φυλαχτό το νερό, δύναμή σου, σαν αίμα στη φλέβα.

Όταν κάτου κυλά, μουσική που γελά και ρυθμίζει του ξένου το ανέβα.

Το φαράγγι κι αυτό παραθύρι ανοιχτό δείχνει θάλασσας ένα κομμάτι.

Η ψυχή μου σκιρτά και σε όλα πετά όπου τύχει και πέσει το μάτι.

Χαρμονές μαγικές σε στιγμές μυστικές κάθε βράδυ στο φως από τ’ άστρα.

Σαν αχνές ζωγραφιές βλέπω αρχόντων σκιές στα παλιά βενετσιάνικα κάστρα.

Οι στίχοι αυτοί, κληρονομιά ακριβή,  δασκάλου των μαθηματικών μας μεγάλου

Του Στάθη Μάστορα μαθηματική η  γραφή  στης Βιάννου των μαθητών την ψυχή.

Δεν προλάβανε τραγούδι να γίνουν σωστό.

 Μα ριπή δολοφόνου ναζί μ’ εκατοντάδες Βιαννίτες μαζί

αγνώριστο σπάραξε το πρόσωπό του  στο αίμα του μέσα.